سيد ظهير الدين مرعشى
مقدمه 15
تاريخ طبرستان و رويان و مازندران ( فارسى )
اعراب در طبرستان در زمان حملهء عرب به ايران نخستين سردار اسلام كه به مازندران لشكر كشيد سعيد بن العاص بود ، وى امارت كوفه را داشت و در سال 30 هجرى تميشه را در سرحد گرگان و ناميه را متصرف شد . در اختلافات خانگى بين على و معاويه نواحى سرحدى طبرستان و رويان و دماوند كه به دست عرب افتاده بود باز مستقل شد . پس از آنكه معاويه به خلافت نشست مصقلة بن هبيرة بن شبل الثعلبى الشيبانى ( در گذشته در 50 هجرى ) را به طبرستان فرستاد كه به قول بلاذرى در فتوح البلدان ( طبع مصر ص 342 ) با تمام لشكرش نابود شد و مردم طبرستان در موقع عبور آنان از گردنههاى كوهها ، سنگهاى فراوانى كه براى اين كار از پيش آماده كرده بودند ، از فراز جبال غلطانيده و همهء سپاه مصقله را در زير آنها درهم كوبيدند . در يك روايت مطمئن از يك اصفهبد طبرستان در حين طغيان قطرى بن فجاءة - كه از خوارج ازارقه بود و در سال 78 و 79 هجرى سر به شورش برداشت - نام برده مىشود . بعد در سال 83 هجرى نامى از اصفهبدان طبرستان در كتاب ابن اثير آمده است . سكههاى اين اصفهبدان از سال 60 تاريخ طبرستانى آغاز مىگردد كه مطابق با سنهء 92 هجرى و 710 ميلادى است . از اين سكهها ما به نام چهار تن بر - ميخوريم كه عبارتند از اصفهبد خورشيد اول ( سالهاى 60 ، 61 ، 64 طبرستانى ) ، اصفهبد فرخان ( در سال 70 ، 72 ، 73 ، 75 ، 76 ، 77 طبرستانى ) ، داذ بورژ ميثرى ( در سال 87 طبرستانى ) ، و خورشيد دوم ( سال 89 تا 108 و 111 تا 114 طبرستانى ) . اصفهبد فرخان را كه در 746 ميلادى سفيرى به دربار چين فرستاد ، چينيان در كتب تواريخ خود - هولوهان ( هو - لو - هان ) نوشتهاند . ظاهرا اين فرخان همان اصفهبدى است كه از يزيد بن مهلب سردار عرب در سال 98 هجرى شكست خورد ،